Thoái hoá cột sống — dấu hiệu và cách hỗ trợ giảm đau
Quá nửa khách trên 40 tuổi tôi gặp mỗi tuần từng cầm theo kết quả X-quang ghi "thoái hoá cột sống", hỏi tôi: có chữa được không. Tôi trả lời thẳng: không chữa khỏi được — nhưng phần lớn người hỏi không thực sự cần một cái "khỏi" tuyệt đối.
Thoái hoá cột sống thực chất là gì
Cột sống là chồng 33 đốt sống xếp nối tiếp, giữa mỗi đốt có đĩa đệm giảm xóc, hai bên có khớp nhỏ giúp xoay, cúi, ngửa. Theo tuổi tác, ba phần này bị bào mòn: đĩa đệm mất nước và xẹp bớt, sụn khớp mòn dần, cơ thể mọc thêm xương ở rìa đốt sống — gọi là "gai xương".
Đây gần với việc lốp xe mòn dần hơn là một vết thủng đột ngột. Gần như ai qua tuổi 40 chụp phim cũng thấy ít nhiều dấu hiệu thoái hoá, kể cả người chưa từng đau lưng — có phim ghi "thoái hoá" không đồng nghĩa cơn đau bạn đang có chắc chắn do thoái hoá gây ra.
Vì sao thoái hoá lại gây đau — và vì sao không phải lúc nào cũng đau
Bản thân xương mòn, đĩa đệm xẹp không trực tiếp tạo ra cảm giác đau. Cơn đau đến từ những gì xảy ra quanh vùng thoái hoá đó:
- Cơ dựng sống co cứng bù trừ — gồng liên tục nhiều tháng, nhiều năm để giữ ổn định, tạo ra đau ê ẩm cả vùng lưng
- Gai xương chèn vào rễ thần kinh — trường hợp nặng hơn, gây đau lan xuống mông, chân hoặc vai, tay kèm tê, yếu
- Khớp nhỏ hai bên cột sống bị viêm, kích ứng khi sụn mòn, rõ nhất khi đứng lâu, ngửa lưng
Phần lớn khách đến tôi vì "đau do thoái hoá" thực ra đang đau vì lớp cơ co cứng bù trừ — đây đúng là phần tôi giải cơ được, còn phần xương đã mòn thì không thiết bị hay đôi tay nào làm mọc lại được.
Phân biệt thoái hoá cột sống với thoát vị đĩa đệm và đau lưng cơ học
- Thoái hoá cột sống — mòn dần theo tuổi, diễn ra chậm, không có mốc khởi phát rõ, tăng dần theo năm tháng
- Thoát vị đĩa đệm — nhân nhầy thoát ra ngoài bao xơ, có thể xảy ra đột ngột, đau dữ dội hơn, dễ lan xuống chân kèm tê. Xem thêm tại thoát vị đĩa đệm là gì
- Đau lưng cơ học đơn thuần — do ngồi sai tư thế, mang vác nặng, không có tổn thương cấu trúc, cải thiện tốt hơn khi giải cơ
Chỉ khi chạm tay trực tiếp, kết hợp kết quả chẩn đoán hình ảnh khách mang theo, tôi mới phân biệt được thực sự đang đối diện trường hợp nào — không đoán qua điện thoại hay lời kể.
Khi nào nên đi khám bác sĩ
- Đau kèm tê, yếu cơ, hoặc mất cảm giác lan xuống tay hoặc chân
- Mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện — dấu hiệu cấp cứu, đến bệnh viện ngay, không trì hoãn
- Đau dữ dội đột ngột sau chấn thương hoặc va đập
- Sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân đi kèm đau lưng hoặc đau cổ
- Đau không giảm dù đã nghỉ ngơi, ngày càng nặng hơn
- Chưa từng chụp X-quang hoặc MRI để xác định mức độ — nên có chẩn đoán rõ ràng từ bác sĩ trước khi tìm đến bất kỳ hình thức trị liệu bằng tay nào
Ở đây tôi làm gì với người bị thoái hoá cột sống
Tôi không điều trị thoái hoá cột sống — không có cách nào làm đĩa đệm đã xẹp phồng lại hay gai xương đã mọc biến mất, và tôi không hứa điều đó với bất kỳ khách nào. Việc tôi làm là giải cơ vùng bị co cứng bù trừ quanh cột sống đang thoái hoá, giúp giảm bớt phần đau do cơ gây ra và cải thiện tầm vận động trong sinh hoạt hằng ngày.
Với vùng thắt lưng, xem thêm tại vật lý trị liệu thắt lưng – hông. Với vùng cổ, xem tại vật lý trị liệu cổ vai gáy.
Kiểm tra và tư vấn miễn phí trước khi làm.
Câu hỏi hay gặp
Thoái hoá cột sống có tự khỏi không?
Không. Đây là quá trình mòn xương khớp theo tuổi tác, không tự phục hồi. Điều có thể làm là kiểm soát tốc độ tiến triển bằng vận động đúng cách, kiểm soát cân nặng, theo dõi bác sĩ định kỳ, và giảm phần đau do cơ co cứng bù trừ.
Bấm huyệt hoặc giải cơ có làm hết gai cột sống không?
Không. Gai xương đã hình thành không thể mất đi bằng tay hay thiết bị. Giải cơ chỉ tác động vào phần cơ co cứng quanh vùng thoái hoá, không tác động lên cấu trúc xương.
Tôi chưa đi khám, chỉ nghe người quen nói bị thoái hoá cột sống, có nên đến trị liệu luôn không?
Tôi khuyên bạn nên có chẩn đoán hình ảnh rõ ràng từ bác sĩ trước. Tôi có thể kiểm tra vùng cơ miễn phí trước, nhưng phần xương khớp thì cần phim chụp mới xác định được.
Bao nhiêu buổi thì đỡ đau?
Tôi không đoán trước khi chưa kiểm tra. Với thoái hoá cột sống, cơ co cứng bù trừ thường đã tồn tại nhiều năm, nên số buổi cần thiết phụ thuộc mức độ co cứng và việc bạn có điều chỉnh thói quen vận động hay không.
Giải đúng điểm, cơn đau tự buông.
Kiểm tra và tư vấn miễn phí trước khi làm. Bạn quyết định sau khi đã rõ tình trạng cơ của mình.
Thoát vị đĩa đệm · Thắt lưng – hông · Cổ vai gáy · Vật lý trị liệu giải cơ chuyên sâu